Árið 2015 var röðin komin að Händel og að sjálfsögðu varð þekktasta og að margra dómi fegursta verk hans fyrir valinu, sjálfur Messías.
Óratorían Messías eftir Georg Frideric Händel er án alls vafa eitt af meistaraverkum barokktímans. Höfundurinn var jafnaldri og landi Bachs, þeir voru fæddir árið 1685, ekki svo langt hvor frá öðrum í austanverðu Þýskalandi. Starfsvettvangur þeirra var þó ólíkur því Händel flutti ungur til Lundúna og bjó þar upp frá því í skjóli konungsættar sem enn er við völd og kennd við Hanover.
Þetta þekktasta verk Händels er gjarnan tengt jólum sem er í sjálfu sér skiljanlegt því textinn byggist á frásögn Biblíunnar um ævi frelsarans og þar er að finna lungann úr jólaguðspjallinu. Á meðgöngutíma verksins, sem stóð frá júlímánuði 1741 til 13. apríl 1742 þegar Messías var frumfluttur í Dublin á Írlandi, léku jólin þó ekkert sérstakt hlutverk því höfundum texta og tónverks var annað í huga en að auka á dýrð jólagleðinnar.
Samin á rúmum þremur vikum
Í nýlegri grein í tímaritinu Grammophone segir frá því að auðmaðurinn og ShakespearefræðingurinnCharles Jennens hafi heyrt frá vini sínum Händel að hann hefði ekkert fyrir stafni á komandi vetri. Þess vegna hafi hann í júlí 1741 sent honum texta fyrir tónverk sem hann vonist til að tónskáldið geti kompónerað við og vandað til verksins. Það sem Jennens var efst í huga með því að raða saman textum ritningarinnar um ævi Krists var að andæfa þeirri skynsemishyggju tímans sem að hans mati dró í efa og varpaði skugga á guðlegt eðli frelsarans. Honum fannst vel við hæfi að verkið yrði tilbúið til frumflutnings í dymbilvikunni.
Jennens brá því óneitanlega þegar Händel svaraði honum skömmu síðar og sagðist vera búinn að semja óratoríu við textann. Hann setti verkið saman á 24 dögum í ágúst og september. Jennens leist ekkert á þetta flaustur og gagnrýndi sumt í verkinu sem hann sagði hvorki sæma tónskáldinu né umfjöllunarefninu. Händel lét samt ekki haggast og fyrir vikið ríkti nokkur kuldi í samskiptum vinanna næstu misserin. Og til þess að kóróna tillitsleysið frumflutti Händel Messías 13. apríl – þremur vikum eftir páska.
Óratoríur í stað óperanna
Þessi mikli vinnuhraði Händels var hins vegar verklag sem hann hafði lengi viðhaft og skipti þá engu máli hvort um var að ræða gamanóperettu í ítölskum stíl eða trúarlega óratoríu. Fyrrnefnda formið hafði verið fyrirferðarmikið í lífi tónskáldsins sem hafði um árabil starfrækt vinsæl óperuhús í Lundúnum. Þar var þó farið að slá í bakseglin því aðsókn var orðin dræm og tvær síðustu óperurnar höfðu beinlínis fallið. Þær reyndust vera þær síðustu sem hann samdi.
Það voru því kannski aðallega rekstrarlegar forsendur sem ráku Händel út í að helga sig trúarlegri óratoríusmíð, en af þeim samdi hann hartnær þrjátíu þau 18 ár sem hann átti ólifuð. Þær höfðu ýmsa kosti fram yfir óperurnar, svo sem að vera ódýrari í uppsetningu því ekki þurfti dýra búninga og leikmyndir. Auk þess var hægt að flytja óratoríur allan ársins hring en óperusýningar voru bannaðar á föstu og stórhátíðum.
Bersyndug kona fær aflausn
Það vakti líka undrun Jennens að Händel skyldi hafa valið að frumflytja Messías í höfuðborg Írlands. Vinskapur tónskáldsins við landstjóra konungs átti eflaust stóran þátt í því, en ekki síður sú staðreynd að í Dublin var fjörugt leikhúslíf og margt hæfileikafólk í söng og hljóðfæraleik, jafnt á leiksviði sem í kirkju. Þessu kynntist Händel þegar honum var boðið að stjórna tónleikaröð í glænýjum tónleikasal, Great Music Hall við Fishamble Street, í ársbyrjun 1742.
Þessi salur tók opinberlega 600 manns en á frumflutningi Messíasar voru 700 í salnum og tóku verkinu afar vel. Sem dæmi um áhrif verksins segir sagan að meira að segja altsöngkonan Súsanna Cibber, sem hafði valdið hneyksli með því að skilja við mann sinn,hafi fengið syndaaflausn fyrir hjartnæma túlkun sína á aríunni Hann var sá hinn allra fyrirlitnasti. Að henni lokinni hrópaði þekktur prestur úr salnum: Kona, fyrir þetta eru allar syndir þínar fyrirgefnar!
Messías sló í gegn í Dublin sem annars staðar og enn í dag er þetta eitt vinsælasta stórvirki tónbókmennta heimsins. Það er flutt hvað eftir annað um allan heim. Hér á Íslandi var það fyrst flutt í Fríkirkjunni í Reykjavík á vegum Tónlistarfélagsins snemma á aðventu árið 1940. Þar stjórnaði Victor Urbancic flutningi blandaðs kórs Tónlistarfélagsins og Kátra félaga og Hljómsveitar Reykjavíkur. Nú stjórnar Kári Þormar dómorganisti flutningi verksins í annað sinn en hann stjórnaði Kór Fríkirkjunnar í Reykjavík ásamt kammersveit sem fluttu Messías vorið 2001.